„Ogniem i mieczem” - opracowanie
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki

Okoliczności powstania i geneza „Ogniem i mieczem”

„Niewiele utworów literatury światowej zrobiło tak zawrotną karierę jak Trylogia Sienkiewicza. Triumf tego „szeregu ksiąg” przełamał niewzruszone, zdawałoby się, bariery sztywnych norm estetycznych i zmusił krytyków do szukania nowych kryteriów oceny powieści historycznej. Ukazanie się pierwszej części cyklu, Ogniem i mieczem, wywołało wielką dyskusję, która obejmując dalsze części, przetrwała do...
więcej



Czas i miejsce akcji „Ogniem i mieczem”

„Na ogromnej przestrzeni ziem kresowych, pełnej powietrza, rozwija się akcja, której ruchliwość wyraża się samą już ustawiczną zmianą miejsca”
– cytat z Juliusza Kleinera, autora syntetycznego opracowania Trylogii „Artyzm Sienkiewicza” z 1946 roku, należącego do najbardziej cenionego takiego dzieła w dwudziestoleciu międzywojennym. Akcja i miejsce wydarzeń „Ogniem i mieczem” są... więcej



Historia w „Ogniem i mieczem”

Henryk Sienkiewicz wielokrotnie bywał oskarżany o celowe i świadome zniekształcanie polskiej historii. Sam nigdy nie upierał się przy tym, że dzieła składowe Trylogii są rzetelną rekonstrukcją wydarzeń z przeszłości naszego państwa. Powieściopisarz wyjaśniał, że posłużył się polską historią jako inspiracją dla napisania swoich utworów. Sienkiewicz nigdy nie twierdził, że wydarzenia i postaci opisane w Trylogii... więcej



Problematyka „Ogniem i mieczem”

„I nie tylko uroda tego cyklu zafascynowała kilka już pokoleń. Pasjonują również problemy Trylogii. Tradycja, status prawny, prawo do wolności, wierność przysiędze i motywy zdrady, miłość i nienawiść, szlachetność i znikczemnienie, okrucieństwo wojny i wyzwalanie przez nią bohaterstwa jednostek oraz całych społeczeństw – te sprawy nie przestały nurtować”
– na wachlarz problemów, poruszanych przez... więcej



„Ogniem i mieczem” jako powieść pisana „ku pokrzepieniu serc”

Jeden z najznamienitszych teoretyków polskiej literatury Kazimierz Wyka uważał, że:
„Trylogia w swoim bezkrytycznym uznaniu dla przeszłości i dla najzwyklejszych cech polskiego charakteru narodowego posiada znamiona dzieła wybitnie kompensacyjnego, przez swoją przesadę nastawionego na pewne lecznictwo kompleksów psychosocjalnych”
(K. Wyka, „Sprawa Sienkiewicza”, [w:] S. Tarnowski, „Trylogia Henryka Sienkiewicza”,... więcej



Gatunek literacki, narracja, język, budowa i kompozycja „Ogniem i mieczem”

Najczęściej „Ogniem i mieczem”, jak i pozostałe części Trylogii, zalicza się do gatunku powieści historycznej. Podstawowymi jej wyznacznikami są:
  • umieszczenie świata przedstawionego w mniej lub bardziej odległej przeszłości, licząc od chwili powstania utworu,
  • dążenie do respektowania prawdy historycznej,
  • zestawienie postaci historycznych i fikcyjnych przeżywających przygody prawdopodobne w danych realiach... więcej



    Ramowy plan wydarzeń „Ogniem i mieczem”

    1.Przypadkowe spotkanie polskiego rycerza Jana Skrzetuskiego i kozackiego przywódcy Bohdana Chmielnickiego. 2.Przyjaźń bohatera z Zagłobą oraz Longinusem Podbipiętą. 3.Prognozy nadchodzącej rebelii kozackiej. 4.Podróż Skrzetuskiego z oddziałem i towarzyszami w stronę Łubniów. 5.Poznanie córki kniazia Wasyla Kurcewicza. 6.Zaproszenie żołnierzy do Rozłogów. 7.Miłość Jana i Heleny. 8.Złość przystojnego Kozaka Bohuna widokiem zakochanej... więcej



    Szczegółowy plan wydarzeń „Ogniem i mieczem”

    Szczegółowy plan wydarzeń „Ogniem i mieczem” Tom I Rozdział I 1.Przepowiednie o niezwykłości roku 1647. 2.Napadnięcie samotnie podróżującego jeźdźca w okolicy północnego skraju Pól. 3.Pojawienie się nieznanych żołnierzy. 4.Walka. 5.Pokonanie agresorów i uratowanie życia samotnego jeźdźca. 6.Rozpalenie ogniska. 7.Wdzięczność uratowanego przed zgrają rzezimieszków, przedstawiającego się jako Zenobi Abdank. 8.Przywódcą... więcej



    Motyw rycerza w „Ogniem i mieczem”

    Rycerz – motyw ten jest realizowany poprzez kreacje głównych bohaterów. Wśród nich prym wiedzie Skrzetuski, który ucieleśnia wszystkie cechy idealnego rycerza. Jan, pomimo swojego młodego wieku dużo „miał w sobie jakowejś powagi rycerskiej”, dzięki czemu cieszył się poszanowaniem i uznaniem. Wielokrotnie swoimi szlachetnymi czynami i postawą dowodził, że był pierwszorzędnym żołnierzem, przyjacielem,... więcej



    Motyw miłości w „Ogniem i mieczem”

    „Zaciekawić, przykuć uwagę czytelnika umie Sienkiewicz tak znakomicie jak żaden inny autor polski, a nie prześcignął go pod tym względem żaden inny autor świata. Nie szuka on jednak bynajmniej skomplikowanych, wyrafinowanych zarysów akcji. Artyzm swój ukazuje w pomysłowym zawinięciu scen poszczególnych; nie waha się wszakże korzystać ze znanych, oklepanych motywów. Wie, że nic tak pewnie nie wzbudzi zainteresowania jak wprowadzenie...
    więcej



    Motyw władcy w „Ogniem i mieczem”

    Władca – w powieści Sienkiewicza motyw ten realizowany jest głównie poprzez postać Jeremiego Wiśniowieckiego. Nie można o nim powiedzieć, że był panem łagodnym i miłosiernym. Wręcz przeciwnie dał się poznać jako bardzo srogi i krwawy książę. Wiśniowiecki w „Ogniem i mieczem” jest bezlitosny wobec zbuntowanych Kozaków, którzy na jego ziemiach odważyli się podnieć rękę na Rzeczpospolitą. Sienkiewicz... więcej



    Motyw wojny w „Ogniem i mieczem”

    Wojna – jest obok miłości największym motywem powieści:
    „Wielkość, tragizm, logika, konieczność straszliwych zapasów wojennych jasne są w toku całej powieści. Już rozdziały początkowe nie tylko mieszczą zapowiedzi nadciągającej burzy i budzą jej oczekiwanie, ale narzucają przekonanie o jej nieuchronności. Mniejsza o to, czy zupełnie zgodnie z prawdą dziejową przedstawione zostały stosunki Polski i Kozaczyzny....
    więcej



    Pozostałe motywy w „Ogniem i mieczem”

    Zdrada – w „Ogniem i mieczem” największym zdrajcą bez wątpienia jest Bohdan Chmielnicki. Przywódca Kozaków na Dzikich Polach odważył się bowiem podnieść rękę na polską magnaterię. Sienkiewicz zarysował sytuację w taki sposób, że czytelnik nie odczuwa wobec Chmielnickiego innych odczuć niż obrzydzenie i niechęć. Nie dość, że Kozak sprzeciwił się Rzeczypospolitej, to jeszcze sprzymierzył się z poganami, czyli... więcej



    Adaptacje filmowe „Ogniem i mieczem”

    Co ciekawe pierwszą ekranizacją powieści Henryka Sienkiewicza był film produkcji włoskiej z 1963 roku pod tytułem „Col ferro e col fuoco”. Wyreżyserowany przez Fernando Cerchio film przeszedł raczej bez echa przez sale kinowe, lecz warto zwrócić na niego uwagę. Szczególnie na rolę Bohuna, którego zagrał niezwykle popularny wówczas amerykański aktor John Drew Barrymore (ojciec popularnej obecnie aktorki Drew Barrymore).... więcej



    Krytyka literacka o „Ogniem i mieczem”

    „Sienkiewicz zasługuje na tytuł znakomitego pisarza i najzupełniej wart jest rozgłosu, jaki pozyskał. Gdyby Sienkiewicz wziął na temat swoich pism, a lepiej – swoich sonat czy koncertów, nie tylko wojnę kozacką, ale nawet kawałek cegły, jeszcze wywołałby wrażenie i był rozchwytywany”
    – Bolesław Prus w recenzji „Ogniem i mieczem” z 1884 roku opublikowanej w 30. numerze pisma „Kraj”.
    „Czytelnik,...
    więcej